Câu chữ dọc đường

Đi trên đường thấy cơ man chữ. Chữ trên các khẩu hiệu, các băngrôn chăng ngang đường. Chữ trên các áp phích treo cột điện, dựng trên trụ đặt bên lề đường.

Chữ trên các tờ quảng cáo dán thân cây, thả lòng đường. Đọc chữ người đi đường biết được đủ loại thông tin. À, hôm nay là ngày kỷ niệm này. À, ngày mai có cuộc họp kia, ngày mốt có chiến dịch nọ, bộ phim này sắp chiếu, ca sĩ này sắp hát. À, đội bóng này sắp đá. Kít! Thắng gấp. Đi đứng thế à, mắt mũi lơ ngơ để đâu, chạy xe thì phải để mắt đến đường chứ sao cứ ngước lên ngọn cây thế hả. Đọc chữ trên đường ngoài trời à, ôi giời, đọc hết có mà loạn cả mắt, thôi ông tập trung đi đứng cẩn thận cho tôi nhờ.

Mà rồi cũng phải góp ý cho các ông giao thông công chánh, văn hóa thông tin, đô thị là nên bơn bớt các loại chăng ngang treo dọc này đi, khẩu hiệu nào thiết cốt, quan trọng thì đúng ngày đúng việc cứ treo, còn như các loại “sữa mẹ là thức ăn tốt nhất cho trẻ nhỏ trong sáu tháng đầu sau khi sinh”, “đưa trẻ đi tiêm chủng sáu mũi”, “vỉa hè dành cho người đi bộ, lòng đường dành cho các loại xe”, vân vân và vân vân, thì đúng quá rồi nhưng có cần thiết cứ phải giăng giăng trên đường đến thế không. Đường đã chật, người đã đông, cây xanh đã hiếm, nhích xe từng chút đã bực, thấy cơ man chữ nhảy múa lại càng nôn nóng. Bớt đi, ít đi thì người đi đường đọc được cái gì là nhớ ngay cái đó và thế là gây được sự tập trung chú ý, đạt được hiệu quả tuyên truyền. Chứ như hiện nay cứ thấy chăng đầy đủ loại khẩu hiệu khiến người đi đường hoa mắt, không biết cái nào quan trọng cái nào không, thành ra không thu nhận được gì. Có lẽ đô thị Việt Nam ta đạt kỷ lục nhất thế giới về việc treo cắm các loại biểu ngữ. Việc bảo vệ môi trường xanh sạch đẹp có lẽ nên tính đến cả chuyện lập lại trật tự cho khoản treo cắm này nữa.
Đọc chữ trên đường có lúc thấy băn khoăn. Nhân ngày Du lịch thế giới (27-9) có một câu khẩu hiệu “Quận Ba Đình - điểm đến của bè bạn bốn phương” nghe nó cứ to tát, khoa trương thế nào đó. Nếu quận nào, tỉnh nào cũng trương lên như thế thì sao nhỉ. Sao chẳng nghĩ một cái gì cụ thể, thiết thực hơn. Lại khi ngang qua một ngôi trường trên phố thấy câu khẩu hiệu “Học để làm người công dân tốt”. Đúng quá còn gì. Nhưng nếu viết là “Học để làm người” thì càng đúng và hay hơn nữa. Làm người là có tất cả mọi tư cách của một con người trong xã hội chứ không chỉ một tư cách công dân. Học để làm người có đức, trí, thể, mỹ. Mang tên con người thì dễ, làm một con người thì khó.
Còn đây là năm tiêu chí của thanh niên thủ đô thời đại mới được treo khắp phố phường: Bản lĩnh vững vàng/ thanh lịch văn minh/ tri thức phong phú/ sức khỏe dồi dào/ kỹ năng thành thạo. Cứ tiếc một chút: đã có bản lĩnh, tri thức, sức khỏe, kỹ năng, thì tiêu chí “thanh lịch văn minh” là lối sống nên viết “lối sống thanh lịch” thì hay biết mấy và thế là hợp thành năm tiêu chí về các mặt của một người trẻ hôm nay không chỉ ở Hà Nội. Mới hay, câu chữ trên đường ngay cả nếu chỉ nhằm cung cấp thông tin thì cũng phải cân nhắc khi viết vì nó phản ánh một tư duy, một trình độ.

PHẠM XUÂN NGUYÊN